¶ محاسبه سود و زیان
یکی از صورت های مالی اساسی و مهم در حسابداری، صورت سود و زیان می باشد که برای ارائه گزارش عملکرد مالی شرکت در طی یک دوره مالی مورد استفاده قرار می گیرد.
برای محاسبه سود داخل نرم افزار چاپیار به مسیر گزارشات حسابداری ⇤ محاسبه سود مراجعه کنید.
¶ فرم محاسبه سود
در ابتدا به معرفی فیلترهای نوار بالای فرم محاسبه سود میپردازیم.
ما به دو روش میتوانیم نتایج محاسبه سود را مشاهده کنیم.
الف) بر اساس اول و آخر دوره که همه تراکنشهای کالاهای انبار را مد نظر قرار داده و در محاسبه تاثیر دارد.
ب) بر اساس کالا که تمامی کالاها در جدولی قرار گرفته و به تفکیک، نتایج محاسبه سود برای هر کالا نمایش داده میشود. در این فرم، فیلترهای بیشتری برای اعمال، وجود دارد.
¶ بر اساس اول و آخر دوره
¶ 1- تب "بر اساس اول و آخر دوره"
این نوع محاسبه سود، محاسبات بر اساس کل کالاهای تعریف شده انجام میشود و امکان فیلتر و انتخاب کالا یا انبار خاص وجود ندارد.
¶ 2- تاریخ
به صورت پیش فرض فرم محاسبه سود ، سود و زیان امروز را محاسبه میکند . در صورتی که میخواهید سود و زیان در یک بازه تاریخی مشخص را داشته باشید، باید مقادیر فیلدهای از تاریخ و تا تاریخ را مشخص کنید.
با زدن تیک کل دوره، محاسبه سود تمام بازه تاریخی تا همان لحظهی گزارشگیری، انجام میشود.
¶ 3- قیمت خرید
با این فیلتر میتوانید مشخص کنید که چه نوع قیمت خریدی در فرمولهای محاسبه سود تاثیرگذار باشد . این فیلتر را می توانید در 3 روش قیمت میانگین موزون و قیمت میانگین متحرک و آخرین قیمت خرید تنظیم کنید. این نوع در محاسبه موجودی انبار ، منتهی به آخر دوره که در ادامه معرفی خواهیم کرد، تاثیر گذار است.
در ادامه به توضیح کلی این روشها خواهیم پرداخت.
¶ 4- محاسبه
برای محاسبه سود بر اساس فیلترهای انتخابی بالا، دکمه "شروع محاسبه" را انتخاب کنید.
¶ روشهای محاسبه قیمت میانگین
فرض کنید در یک بازه زمانی، یک کالای خاص را در چندین نوبت و با قیمت خریدهای متفاوت، تهیه نموده و فروختهاید. برای اینکه سود این بازه زمانی برای این کالا را محاسبه کنید، لازم است یک قیمتی به عنوان "قیمت میانگین" داشته باشید که وقتی مثلا لازم است موجودی ارزشی کالا در ابتدا و انتهای دوره، محاسبه شود، تعداد موجود در این عدد ضرب شود. برای محاسبه قیمت میانگین سه روش در این فرم محاسبه سود، پیش بینی شده است که به توضیح این روشها میپردازیم.
روش اول: روش میانگین موزون
این روش به این شکل است که میانگین وزنی هر کالا را بر اساس کل خریدهای انجام شده، محاسبه میکند.
مثلا فرض کنید تاریخچه خرید و فروش یک کالا در بازه زمانی مشخص به شکل زیر میباشد:
برای محاسبه میانگین وزنی قیمت خرید باید از فرمول زیر استفاده نمود.
طبق فرمول میانگین موزون، قیمت خرید در این بازه به این شکل محاسبه میشود:
روش دوم: آخرین قیمت خرید
در این روش، آخرین قیمت خرید به عنوان قیمت میانگین جهت محاسبه ارزش موجودیهای انبار در اول و آخر دوره، در نظر گرفته میشود. با توجه به دادههای بالا، قیمت میانگین به این روش برابر با آخرین قیمت خرید، یعنی 6300 خواهد بود.
روش سوم: قیمت میانگین متحرک
در این روش مبنای محاسبه قیمت میانگین ارتباط مستقیم با موجودی لحظهای کالا دارد. به این شکل که پس از هر تراکنش انبارداری در همان لحظه و با توجه به موجودی کنونی، قیمت میانگین محاسبه و مبنا قرار میگیرد. فرمول محاسبه میانگین متحرک در هر لحظه به شکل زیر است:
قیمت میانگین در تراکنشهای مختلف طبق فرمول ارائه شده، در جدول پایین بصورت ستون جدید آمده است:
همانطور که از دادههای جدول هم مشخص است، میانگین قیمت خرید(به روش متحرک) در نقطه پایان بازه برابر با 6200 خواهد بود.
ذکر چند نکته در این روش حائز اهمیت است:
1- با توجه در جدول محاسبه متوجه خواهید شد که وقتی موجودی کالا در یک تراکنش، صفر شود، قیمت میانگین هم ریست شده و صفر در نظر گرفته خواهد شد. به عبارتی، در روش میانگین متحرک، برای کالاهایی که موجودی آنها در یک زمانی صفر شده باشد، قیمت کالای مصرف شده دیگر در قیمت میانگین طول دوره تاثیر نخواهد داشت.
2- شرط محاسبه دقیق میانگین متحرک این است که در پی هیچ تراکنشی، موجودی کالا منفی نشود. در صورتی که این موجودی در این بازه زمانی، منفی شده باشد، هنگام محاسبه سود یک دکمهای با عنوان "اسناد انبارداری مشکلدار" ظاهر میشود که با کلیک بر روی آن، اسناد انبارداری که در پی آن موجودی کالا منفی شده است نشان داده خواهد شد.
در این فرم، میتوان شماره سند انبارداری را مشاهده و با جستجوی این شماره سند در فرم "اسناد انبارداری"، آنرا ویرایش یا حذف نمود.
3- با توجه به دادههای جدول بالا، مشخص است که سفارشات فروش تاثیری بر قیمت میانگین نخواهد داشت، ولی با توجه به ایجاد تغییر در موجودی کالا، این تراکنشها برای محاسبه قیمت میانگین در خریدهای بعد، موثر خواهد بود.
حالا به معرفی تک تک فیلدهای بخش نتایج محاسبه سود، میپردازیم.
¶ 5- موجودی اول دوره
مجموع میزان ریالی اسناد موجودی اول دوره کالاها، در این فیلد نمایش داده میشود. فرمول محاسبه این عدد به شکل زیر میباشد:
در صورتی که سال مالی بسته شده داشته باشید، موجودی ارزشی کالاها در انتهای سال مالی قبلی در یک سرفصل به عنوان "موجودی اول دوره انبار" ذخیره شده و برای محاسبه موجودی اول دوره کالا در فرم محاسبه سود سال مالی جدید، این سرفصل هم اعمال خواهد شد. بنابراین:
¶ 6- میزان کل خریدها با کسر مرجوعی و تخفیفات
مجموع ریالی سرفصل خرید در بازه مشخص شده، در این فیلد محاسبه شده است . از این مجموع ، میزان سفارشات برگشت از خرید و تخفیفات روی سفارشات خرید کسر شده است. این سرفصل دربرگیرنده تمام سفارشات خرید و اسناد خرید از واسط است.
¶ 7- میزان کل اسناد دستی ورود به انبار
مجموع ریالی کل اسناد دستی ورود به انبار در این فیلد محاسبه شده است . منظور از اسناد دستی انبار ، اسناد انبارداری است که در بخش انبارداری ⇤ ثبت سند انبارداری نرم افزار، ثبت شده است.
¶ 8- موجودی انبار ، منتهی به انتهای دروه
کل ارزش ریالی کالاهای باقی مانده در انبار با این فیلد مشخص میشود . فرمول محاسبه این فیلد هم به این صورت است که بر اساس نوع قیمت خریدی که در نوار بالای فرم انتخاب کردهاید ، قیمت خرید ضربدر موجودی کالا در انبار میشود.
- میانگین قیمت در طول دوره:
این عدد همان میانگین قیمت خرید(در نقطه انتهایی بازه) است که از روش انتخابی، محاسبه و در این فرمول، اعمال میشود.
¶ 9- بهای تمام شده
فرمول محاسبه بهای تمام شده به این صورت است که مجموع کل خریدها و اسناد دستی ورود به انبار کالاها منهای موجودی انبار ، منتهی به آخر دوره میشود.
نکته مهم: بهای تمام شده کالای فروش رفته به معنی قیمت خرید نمیباشد و فقط به این معنی است که "به ازای این کالاهایی که در این دوره فروش رفته، مجموع بهای تمام شده آن چقدر میباشد"
نکته مهم: همانطور که در فرمول محاسبه بهای تمام شده کالا مشهود است، افزایش میزان خرید به طور مستقیم در افزایش بهای تمام شده کالا تاثیر دارد. یعنی خرید بیشتر موجب افزایش بهای تمام شده می شود. زیرا این خرید بیشتر موجودی انبار را نیز افزایش خواهد داد و از آنجایی که ارزش انبار به صورت میانگین وزنی محاسبه میشود، در نتیجه موجب افزایش بهای تمام شده کالای فروش رفته خواهد شد. بنابراین تنها موردی که می تواند بهای تمام شده کالای فروش رفته را کاهش دهد، کاهش موجودی انبار یا به عبارتی فروش کالاهای خریداری شده است.
¶ 10- میزان کل فروشها با کسر مرجوعی و تخفیفات
مجموع ریالی سرفصل فروش در این فیلد محاسبه شده است. از این مجموع، میزان سفارشات برگشت از فروش و تخفیفات روی سفارشات فروش، کسر شده است. این سرفصل دربرگیرنده تمام سفارشات فروش است.
¶ 11- میزان کل اسناد دستی خروج از انبار
مجموع ریالی کل اسناد دستی خروج از انبار در این فیلد محاسبه شده است. منظور از اسناد دستی انبار، اسناد انبارداری است که در بخش انبارداری ⇤ ثبت سند انبارداری نرم افزار ثبت شده است.
¶ 12- میزان سود ناخالص
سود ناخالص، سود ناشی از فعالیت های اقتصادی مجموعه است که شامل خرید و فروش و ارائه خدمات می باشد و وابسته به میزان سفارشات و همچنین مقادیر کالای موجود در انبار میباشد.
عوامل تاثیرگذار در محاسبه سود یک مجموعه در یک دوره مشخص شامل موارد زیر میباشد:
- 1- موجودی کالاهای انبار در ابتدای دوره چقدر و دارای چه ارزشی بوده
- 2- موجودی کالاها در انتهای بازه زمانی مشخص شده چقدر است و دارای چه ارزش ریالی میباشد.
- 3- میزان فروش کل در این بازه زمانی چقدر بوده
- 4- چه میزان و به چه قیمت کالا در این دوره وارد انبار شده
در ادامه این آموزش به طور کامل توضیح داده خواهد شد که به چه شکل سود ناخالص در دو حالت استفاده از انبارداری و عدم استفاده از انبارداری محاسبه خواهد شد.
¶ 13- میزان کل درآمدها
مجموع سرفصل درآمد در این فیلد نمایش داده میشود.
¶ 14- میزان کل هزینهها
مجموع سرفصل هزینهها در این فیلد نمایش داده میشود.
¶ 15- میزان سود خالص
هر مجموعهای در ضمن فعالیتهای خود، میتواند هزینه و درآمدهای خارج از چهارچوب فعالیتهای اقتصادی خود داشته باشد و این موارد نیز در سود و زیان کلی شرکت تاثیر خواهد داشت، سودی که با احتساب این هزینه و درآمدها بدست میآید، سود خالص نام دارد.
میزان سود خالص از کسر هزینهها از سود ناخالص به اضافه درآمدها به دست میآید.
در اینجا ما محاسبه سود ناخالص را برای کالاهای با دو فرض عدم لزوم استفاده از انبارداری و لزوم استفاده از انبارداری داخل نرم افزار توضیح خواهیم داد.
¶ سود ناخالص بدون انبارداری
اگر از ویژگی انبارداری نرم افزار استفاده نکرده باشید و بخواهید گزارش سود بگیرید ، در اولین گام باید مطمئن شوید تیک لزوم انبارداری تمام کالاها داخل فرم مدیریت کالا برداشته شده باشد.
در این حالت سود ناخالص این کالاها به صورت زیر محاسبه میشود :
¶ سود ناخالص با انبارداری
اگر از صحت موجودی کالاها داخل نرم افزار اطمینان دارید و از ویژگی انبارداری نرم افزار استفاده کردهاید، می توانید برای هر کالایی که می خواهید مولفههای انبارداری هم در محاسبه سود و زیانش تاثیر گذار باشد، تیک لزوم انبارداری را برای آن کالا بزنید.
در این حالت سود ناخالص این کالاها به صورت زیر محاسبه میشود :
که بهای تمام شده هم برابر است با :
که همانطور که قبلا هم اعلام شد، فرمول موجودی انبار، منتهی به آخر دوره برابر است با:
باید دقت داشته باشید صحت گزارش سود و زیان وابستگی زیادی به دادههای ثبت شده شما دارد . هر چه قدر اسناد ثبت شده دقیق تر باشد ، نتیجه سود و زیان داده شده توسط نرم افزار هم درستتر هست. بعنوان مثال اگر سفارشات خرید یا فروش، هزینهها و درآمدها یا اسناد انبارداری در یک مجموعه به صورت دقیق ثبت نشده باشد، نمیتوان محاسبه سود دقیقی را انتظار داشت.
¶ مثال:
محاسبه سود ناخالص را از طریق یک مثال، بررسی میکنیم:
فرض کنید کالایی داریم که کل تراکنش های آن به شرح زیر می باشد.
می خواهیم سود ناخالص کالای فوق را در بازه تاریخی بین 04/03 تا 04/08 محاسبه کنیم:
ابتدا باید موجودی ابتدای دوره را در تاریخ 04/03 محاسبه کنیم:
قیمت میانگین به روش متحرک، در جدول زیر در هر تاریخ در طول دوره مشخص شده است. طبق این جدول، قیمت میانگین در انتهای دوره برابر با 6200 خواهد بود.
پس از بدست آوردن قیمت میانگین، موجودی منتهی به انتهای دوره را در تاریخ 04/08 محاسبه میکنیم:
موجودی منتهی به پایان دوره با قیمت میانگین بدست آمده در هر دو روش به شکل زیر خواهد بود:
اکنون بهای تمام شده کالای فروش رفته بین دو تاریخ 04/03 تا 04/08 را حساب میکنیم:
به هر دو روش میانگین متحرک و موزون به شکل زیر محاسبه خواهد شد:
در نهایت میزان سود ناخالص با این فرمول بدست خواهد آمد:
ابتدا میزان فروش کل دوره را حساب میکنیم:
و با جایگذاری مقادیر بدست آمده از روش میانگین متحرک و موزون، نتیجه به این شکل خواهد بود:
¶ تب "بر اساس کالا"
این تب تمام محاسبات را بر اساس کالاها محاسبه و نشان میدهد.
¶ 1- تب بر اساس کالا
برای مشاهده نتایج محاسبه سود بر اساس کالاها به این تب میرویم.
¶ 2- تاریخ
به صورت پیش فرض فرم محاسبه سود ، سود و زیان امروز را محاسبه میکند . در صورتی که میخواهید سود و زیان در یک بازه تاریخی مشخص را داشته باشید، باید مقادیر فیلدهای از تاریخ و تا تاریخ را مشخص کنید.
با زدن تیک کل دوره، محاسبه سود تمام بازه تاریخی تا همان لحظهی گزارشگیری، محاسبه می شود.
¶ 3- قیمت خرید، کالا و انبار
با فیلتر "قیمت خرید" می توانید مشخص کنید که چه نوع قیمت خریدی در فرمولهای محاسبه سود تاثیرگذار باشد . این فیلتر را می توانید مانند تب "بر اساس اول و آخر دوره" از سه روش میانگین موزون و میانگین متحرک و آخرین قیمت خرید، تنظیم کنید. این نوع در محاسبه موجودی انبار ، منتهی به آخر دوره، تاثیر گذار است.
با انتخاب "انبار"، محاسبه سود بر اساس موجودی کالا در آن انبار انجام میشود.
همچنین میتوان فیلتر "کالا" را مشخص کرد و فقط سود خرید و فروش همان کالا نمایش میشود.
¶ 4- محاسبه
بعد از مشخص کردن فیلترهای بالا دکمه شروع محاسبات را انتخاب کنید.
¶ 5- شناسه و نام کالا
در این ستونها شناسه و نام کالاها نمایش داده میشود. بصورت پیش فرض، چینش کالاها در این جدول بر اساس همان اولویتی است که در فرم مدیریت کالا، اعمال میشود. ولی میتوان با کلیک بر روی ستونها، مرتب سازی کالاها را تغییر داد.
¶ 6- ارزش ابتدای دوره
مجموع میزان ریالی اسناد موجودی اول دوره کالاها، در این فیلد نمایش داده میشود.
¶ 7- میزان خرید
این ستون، مجموع هزینه خرید کالا(بدون احتساب هزینه طراحی و ...) را نشان می دهد.
¶ 8- هزینه واسط
اگر در سفارشات فروش، برای این کالا واسط تعیین شده باشد، مجموع هزینه خرید از واسط در این ستون نمایش داده می شود. جنس این داده دقیقا مانند همان "خرید" است و در محاسبات، مجموع این دو ستون با هم به عنوان میزان خرید، در نظر گرفته میشود.
¶ 9- ارزش انتهای دوره
کل ارزش ریالی کالاهای باقی مانده در انبار با این فیلد مشخص میشود . فرمول محاسبه این فیلد هم به این صورت است که بر اساس نوع قیمت میانگین خریدی که در نوار بالای فرم انتخاب کردهاید ، قیمت میانگین ضربدر موجودی کالا در انبار میشود.
¶ 10- بهای تمام شده
فرمول محاسبه بهای تمام شده به این صورت است که مجموع کل خریدها و اسناد دستی ورود به انبار کالاها منهای ارزش انتهای دوره میشود.
¶ 11- میزان فروش
مبلغ کل فروش این کالا با احتساب تخفیفات و بدون خدمات، در این ستون نشان داده می شود.
¶ 12- سود
حاصل تفاضل فروش و بهای تمام شده بهعنوان سود نشان داده می شود.
برای کالاهایی که "لزوم انبارداری" نداشته باشند، ارزش ابتدا و انتهای دوره محاسبه نشده و صفر در نظر گرفته میشود.